حسن حسن زاده آملى
223
هزار و يك كلمه (فارسى)
مواليد از يك يا چند اصل محدود منشعب گرديده يا هر يك على حده از هم ايجاد شدهاند ؟ داروين و اتباع وى گويند : اصل نباتات و حيوانات يكى يا چند عدد محدود بوده و كمكم عوارض خارجى در اعضاى آنها تأثير كرده و شكل آنها را تغيير داده و اين عوارض بر حسب ميراث در نسل آنها باقى مانده و انواع جديده و متكثره پيدا شده است . اين عقيده را مذهب تحول ( Transformisme ) گويند و عقيده مخالف او را ( fixisme ) گويند . اساس عقيده داروين بطورى كه در كتاب اصل الأنواع خود به تفصيل بيان كرده بر اين اصول است : انتخاب طبيعت ( Selection natutelle ) تنازع براى بقا ( Lutte Pour la vie ) تأثير محيط ( influence du milieu ) معناى انتخاب طبيعت اين است كه همچنانكه زارع براى بذر تخمهايى كه داراى صفات بهتر است انتخاب مىكند تا در يك نوع ميوه يا كل ، اقسام بهتر و تازهترى پيدا شود ؛ همين طور طبيعت نيز در بين افراد يك نوع ، براى بقا و تناسل افرادى قوىتر و بهتر را انتخاب مىكند . و علتش اين است كه زمين گنجايش تمام مواليد نسلها را ندارد ؛ لذا آنها كه قويترند مىمانند و تناسل مىنمايند . و معنى تنازع اين است كه وقتى در يك زمينى بيش از گنجايش آن حيوانات يا نباتات پيدا شد بين آنها منازعه پيدا مىشود و قوىتر در نتيجه كوشش خود بر ديگران غلبه مىكند . معنى تأثير محيط آن است كه اعضا و صفات حيوانات و نباتات مناسب با مكان و هوا و اوضاع اطراف آنها خواهد بود ؛ مثلا در سردسير اگر دو حيوان باشد يكى با پشم و كرك و يكى برهنه ، دومى در نتيجه سرما تلف مىشود و آن كه كرك دارد باقى مىماند . اين مطالب و مطالب ديگرى كه در خود كتاب ذكر كرده يا اصلا صحيح نيست يا صحيح است ولى ارتباط به مقصد او ندارد ؛ مثلا تنازع براى بقا صحيح است ؛